Οι μικροοργανισμοί στη φύση και η δράση τους

Μικροοργανισμοί  χαρακτηρίζονται οι οργανισμοί τόσο μικρού μεγέθους, που δεν μπορούμε να τους δούμε με γυμνό μάτι αλλά μόνο με μικροσκόπιο μπορούμε να τους παρατηρήσουμε. Πολλοί μικροοργανισμοί περνούν όλη τη ζωή τους στο φυσικό περιβάλλον. Άλλοι, προκειμένου να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν, παίρνουν  ένα μέρος ή ολόκληρη τη ζωή τους στο εσωτερικό κάποιου άλλου οργανισμού.

 

Στη φύση υπάρχουν ωφέλιμοι αλλά και βλαβεροί μικροοργανισμοί, καθώς και ουδέτεροι που ακολουθούν αυτούς που θα επικρατήσουν. Οι περισσότεροι μικροοργανισμοί όχι μόνο δεν είναι βλαβεροί για τον άνθρωπο , αλλά αντίθετα είναι χρήσιμοι ή και απαραίτητοι καθώς συμμετέχουν σε σημαντικές διεργασίες ή  χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο για παραγωγή ουσιών χρήσιμων σε διάφορους τομείς.

Οι ωφέλιμοι χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια στα τρόφιμα, που καταναλώνουμε, όπως το ψωμί, το κρασί και το γιαούρτι. Ακόμα, αξιοποιούνται προς όφελος της υγείας μας, του περιβάλλοντος, της βιομηχανίας και της γεωργίας-κτηνοτροφίας.

Επίσης οι ενεργοί μικροοργανισμοί έχουν ευρεία εφαρμογή σε διάφορους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Χρησιμοποιούνται στο καθαρισμό του σπιτιού, σε συσκευασίες απορρυπαντικών φιλικών προς το περιβάλλον και το χρήστη. Τέλος, ο βιολογικός καθαρισμός των υδάτων γίνεται πιο εύκολος και αποτελεσματικός με τους ενεργούς μικροοργανισμούς

Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορεί να είναι ευκαρυωτικοί, προκαρυωτικοί ή ιοί.

Στους ευκαριωτικούς (με διαφοροποιημένο πυρήνα) ανήκουν τα πρωτόζωα και οι μύκητες, ενώ στους προκαρυωτικούς (χωρίς διαφοροποιημένο πυρήνα) τα βακτήρια. Οι ιοί αποτελούν ακυτταρικές, μη αυτοτελείς μορφές ζωής.

Ευκαρυωτικοί οργανισμοί

Πρωτόζωα: Τα πρωτόζωα είναι μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί. Τα περισσότερα αναπαράγονται μονογονικά με διχοτόμηση. Κινούνται είτε σχηματίζοντας ψευδοπόδια  είτε με τις βλεφαρίδες ή τα μαστίγια που διαθέτουν.

 Το πρωτόζωο Leishmania donovani σε ένα κύτταρο μυελού των οστών

   

Μύκητες: Οι μύκητες είναι ευκαρυωτικοί μονοκύτταροι ή πολυκύτταροι οργανισμοί. Οι περισσότεροι μύκητες αποτελούνται από απλούστερες νηματοειδείς δομές, τις υφές.

 

Μύκητες σε κορμό δέντρου

Προκαρυωτικοί οργανισμοί  

Βακτήρια: Τα βακτήρια είναι προκαρυωτικοί οργανισμοί που συνήθως σχηματίζουν αθροίσματα, τις αποικίες. Το σχήμα τους μπορεί να είναι ελικοειδές, σφαιρικό  ή ραβδοειδές. Αναπαράγονται μονογονικά με απλή διχοτόμηση. Η αναπαραγωγή τους διαρκεί μικρό χρονικό διάστημα. 

 Το βακτήριο Pseudomonas aeruginosa σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης

Ιοί: Οι ιοί ως προς το είδος του ξενιστή που προσβάλλουν, διακρίνονται σε ιούς βακτηρίων, ιούς φυτών και ιούς ζώων, ενώ αποτελούν υποχρεωτικά ενδοκυτταρικά παράσιτα.

  

 Παθογόνος ιός  προκαλώντας στομαχικούς πόνους και εμετούς

Η δράση τους στηρίζεται σε δυο βασικές αρχές:

Α) Στην αρχή της επικράτησης: Υπάρχουν τρία είδη μικροοργανισμών –οι αποσυνθετικοί/εκφυλιστικοί, οι ουδέτεροι και οι αναζωογονητικοί μικροοργανισμοί.

Οι αναζωογονητικοί μικροοργανισμοί χρησιμεύουν στον εποικοδομητικό ρόλο δηλαδή στην αναγέννηση των φυτών. Οι αποσυνθετικοί συμπεριφέρονται ακριβώς αντίθετα, δηλαδή παράγουν άμεσα ή έμμεσα ουσίες οι οποίες ενεργοποιούν τις διάφορες διαδικασίες της οξείδωσης, ή, όπως αλλιώς λέγεται επιτρέπουν τη δημιουργία ελευθέρων ριζών. Οι ουδέτεροι μικροοργανισμοί είναι οι περισσότεροι και ακολουθούν την ομάδα, που επικρατεί τελικά σε ένα σύστημα.

Β) Στην αρχή της ζύμωσης: Η διαδικασία της ζύμωσης ξεκινά με την παρουσία αναερόβιων μικροοργανισμών που μετατρέπουν τα απορρίμματα σε χρήσιμες και πάλι πρώτες ύλες. Ενώ, στην περίπτωση της οξείδωσης προκύπτουν διαλυτές ανόργανες θρεπτικές ουσίες, που εύκολα τις απορροφούν τα φυτά, από αερόβιους μικροοργανισμούς.

Σωτήρης Καϊάφας Γ΄3